Προβιοτικά: Η βάση της υγείας ξεκινά από το έντερο

Το ανθρώπινο σώμα φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς που συμβιώνουν μαζί μας και υποστηρίζουν τις ζωτικές μας λειτουργίες.

Το μεγαλύτερο και πιο σημαντικό οικοσύστημα αυτών των μικροβίων βρίσκεται στο πεπτικό μας σύστημα και ονομάζεται εντερικό μικροβίωμα.

Μέσα σε αυτή την τεράστια «κοινότητα», δεν είναι όλοι οι οργανισμοί φιλικοί· ορισμένα βακτήρια ή μικρόβια μπορεί να γίνουν επιβλαβή αν πολλαπλασιαστούν ανεξέλεγκτα.

Εδώ ακριβώς έρχεται ο καθοριστικός ρόλος των προβιοτικών, των «συμμάχων» που εξασφαλίζουν την ισορροπία και τη σωστή λειτουργία του οργανισμού μας.

Τι είναι τα προβιοτικά;

Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί (στην πλειονότητά τους βακτήρια ή ζυμομύκητες) οι οποίοι, όταν καταναλώνονται ή εφαρμόζονται σε επαρκείς ποσότητες, προσφέρουν σημαντικά οφέλη για την υγεία.

Στην αγορά θα τα βρούμε κυρίως ως συμπληρώματα διατροφής, αλλά υπάρχουν φυσικά και σε πολλά τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση.

Τα πιο συχνά μελετημένα και συνιστώμενα προβιοτικά περιλαμβάνουν:

1. Lactobacillus (Γαλακτοβάκιλλοι): Όπως τα στελέχη L. acidophilus, L. rhamnosus, L. casei και L. plantarum. Το L. acidophilus είναι ίσως το πιο αναγνωρίσιμο, καθώς βρίσκεται φυσικά στο στόμα, το έντερο, το στομάχι και το ουροποιητικό σύστημα.
2. Bifidobacterium (Μπιφιδοβακτήρια): Όπως τα B. longum και B. breve.
3. Saccharomyces boulardii: Ένας εξαιρετικά ωφέλιμος ζυμομύκητας.

Πώς λειτουργούν και ποιος είναι ο ρόλος τους;

Τα προβιοτικά ενισχύουν τις ήδη υπάρχουσες κοινότητες των φιλικών μικροβίων στο σώμα μας.

Ο βασικός τους στόχος είναι η πρόληψη και η αντιμετώπιση της δυσβίωσης – δηλαδή της διατάραξης της ισορροπίας ή της έλλειψης ωφέλιμων μικροοργανισμών στο μικροβίωμα.

Όταν το εντερικό μικροβίωμα είναι υγιές, τα προβιοτικά δρουν με τους εξής τρόπους:

1. Περιορίζουν τον χώρο των παθογόνων: Καταλαμβάνουν ζωτικό χώρο στο έντερο, αφήνοντας λιγότερα περιθώρια στα βλαβερά μικρόβια να αναπτυχθούν.
2. Εκπαιδεύουν το ανοσοποιητικό: Βοηθούν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος να ξεχωρίζουν τους εχθρούς από τους φίλους.
3. Θωρακίζουν τον εντερικό φραγμό: Ενισχύουν την εσωτερική επένδυση του εντέρου και προάγουν την παραγωγή βλέννας, εμποδίζοντας βλαβερές ουσίες και παθογόνα να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος.
4. Παραγωγή νευροδιαβιβαστών: Συμμετέχουν στη ρύθμιση και εξισορρόπηση χημικών ουσιών που επηρεάζουν τη διάθεσή μας.

Πότε είναι απαραίτητη η λήψη προβιοτικών;

Η καθημερινότητα, το έντονο στρες, οι κακές διατροφικές επιλογές αλλά και οι ασθένειες μπορούν να μειώσουν τους πληθυσμούς των καλών βακτηρίων.

Ένας από τους πιο συχνούς λόγους που ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός σας θα σας συστήσει προβιοτικά είναι μετά από τη χρήση αντιβιοτικών.

Τα αντιβιοτικά, εκτός από τα παθογόνα μικρόβια, καταστρέφουν και τα ωφέλιμα, προκαλώντας συχνά διάρροια.

Η λήψη προβιοτικών βοηθά στην ταχεία ανοικοδόμηση και επαναφορά του μικροβιώματος.

Επιπλέον, τα προβιοτικά συμβάλλουν στην αντιμετώπιση χρόνιων γαστρεντερικών ενοχλήσεων, όπως:

• Το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (IBS).
• Η χρόνια δυσκοιλιότητα, τα αέρια και το φούσκωμα.
• Φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου (ελκώδης κολίτιδα, νόσος Crohn).

Πέρα από το πεπτικό, τα προβιοτικά μελετώνται για την προστασία από ουρολοιμώξεις, κολπικές λοιμώξεις, ακόμη και για τη βελτίωση δερματικών παθήσεων όπως η ατοπική δερματίτιδα και η ακμή.

Φυσικές πηγές προβιοτικών και Πρεβιοτικά

Μπορείτε να ενισχύσετε το έντερό σας εντάσσοντας στη διατροφή σας παραδοσιακά τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση, όπως:

• Γιαούρτι και κεφίρ
• Ξινολάχανο και κίμτσι
• Σούπα μίσο και τέμπε
• Κομπούχα
• Φυσικά ώριμα τουρσιά (όχι σε ξύδι)

Για να αναπτυχθούν σωστά αυτά τα καλά βακτήρια, χρειάζονται την κατάλληλη «τροφή», η οποία ονομάζεται πρεβιοτικά.

Τα πρεβιοτικά είναι φυτικές ίνες που το σώμα μας δεν μπορεί να πέψει, αλλά αποτελούν το τέλειο καύσιμο για τα προβιοτικά.

Όταν ένα προϊόν συνδυάζει προβιοτικά και πρεβιοτικά μαζί, ονομάζεται συνβιοτικό.

Παρενέργειες και Ασφάλεια

Για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες, τα προβιοτικά είναι απόλυτα ασφαλή και έχουν μακρά ιστορία χρήσης.

Τις πρώτες ημέρες λήψης, ίσως παρατηρηθούν ήπιες και προσωρινές παρενέργειες, όπως αυξημένα αέρια, φούσκωμα ή ήπια στομαχική διαταραχή, καθώς το έντερο προσαρμόζεται στα νέα δεδομένα.

Ωστόσο, τα συμπληρώματα προβιοτικών δεν είναι κατάλληλα για όλους. Άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα (π.χ. λόγω ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων ή σοβαρών ασθενειών), καθώς και τα πρόωρα βρέφη, διατρέχουν κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών λοιμώξεων.

Για τον λόγο αυτό, η συμβουλή ενός επαγγελματία υγείας είναι πάντα απαραίτητη πριν ξεκινήσετε οποιοδήποτε σκεύασμα.

Συχνές Ερωτήσεις

Συμπέρασμα

Τα προβιοτικά αποτελούν σημαντικούς συμμάχους για τη διατήρηση της ισορροπίας του εντερικού μικροβιώματος, συμβάλλοντας στην καλή λειτουργία του πεπτικού, του ανοσοποιητικού και συνολικά του οργανισμού.

Η επαρκής πρόσληψή τους, είτε μέσω τροφών που έχουν υποστεί ζύμωση είτε μέσω κατάλληλων συμπληρωμάτων όταν χρειάζεται, μπορεί να υποστηρίξει την αποκατάσταση του μικροβιώματος, ιδιαίτερα μετά από αντιβιοτική αγωγή ή σε περιπτώσεις γαστρεντερικών διαταραχών.

Ωστόσο, η χρήση συμπληρωμάτων προβιοτικών θα πρέπει να γίνεται με τη συμβουλή επαγγελματία υγείας, ειδικά σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Πηγές

1. 1. Cleveland Clinic: Probiotics: What is it, Benefits, Side Effects & Types https://my.clevelandclinic.org/health/articles/14598-probiotics
   2. Mayo Clinic: Probiotics and prebiotics: What you need to knowhttps://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/expert-answers/probiotics/faq-20058065
   3. Healthline: Probiotics 101: A Simple Beginner’s Guide https://www.healthline.com/nutrition/probiotics-101
   4. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH): Probiotics: What You Need To Knowhttps://www.nccih.nih.gov/health/probiotics-what-you-need-to-know